Finans ›› Yazarlar ›› Yusuf DİNÇ
Yusuf DİNÇ
Yusuf DİNÇ
Doç. Dr. / İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
25 Tem 2016 Pazartesi
Ekonomik Darbe

Daha önce CIA tarafından gerçekleştirilip başarılı olamamış bir tek darbe girişimi vardır. 2002 Nisan ayında Venezüela devlet başkanı Hugo Chavez’e karşı yapılan darbe… Bu darbe 48 saat sürmüştür. Darbenin destekçileri elitler 48 saat boyunca yönetimi ele geçirmişlerdri. Ancak meclis başkanının halk ve partililer tarafından saklanması ve daha sonra vekil olarak devlet başkanı konumuna gelmesi sonrasında Chavez’i getirin emri ile son bulmuştur. Sonrasında Chavez şaibeli bir şekilde hastalanıp ölene kadar iktidarda kalmıştır. Bugün hala partisi iktidardadır.

Hayatta ekonomik kaygıları önemseyen çoklarına sorsak petrol geliri bulunan ülkelerin vatandaşı olmayı cazip bulurlar. Bu ülkeler normal şartlarda refah içindedir. Kuveyt, Katar, Bahreyn, Abu Dabi gibi ülkeler mesela. Dünyada en büyük petrol rezervine sahip ülke ise Venezüela’dır. Üstelik rezervlerin kalitesi yüksektir. 

Ancak saydığım bu ülkeler gibi refah içinde oldukları söylenemez. Çünkü bu ülkede petrol kaynaklarının gelirleri elit bir kesimin elindedir. Bu elit kesimin Türkiye’dekine benzer bir kesim olduğu söylenebilir. Bunların nüfusa oranı çok azdır. Bu nedenle refah yayılamamıştır. Chavez’in kavgası da bunlarla olmuştur. 

Venezüela bugünlerde büyük bir krizin içinden geçmektedirler. Bu kriz yiyecek sıkıntısı çekilecek boyutlara ulaşmıştır. Hükümet ise zor durumdadır. Böyle petrol rezervleri bulunan bir ülke için ilginç bir durum. 

Bir darbeyi silahla yapmak pratiktir. Önleyecek halk yoksa sonuç muhakkaktır. Peki ya halk tıpkı Venezüela’daki gibi direnirse? O zaman plan değişir. Ekonomik darbe başlar. S&P topa girmiştir bile. 

Yatırım yapılabilir ülke diye bir kriter reyting şirketlerinin metodolojisi içinde bulunmaz. Kredi reytingini bunlar verdiği halde yatırım yapılabilir ülke kriteri nereden çıkıyor bu halde? Şuradan; dünyada bir çok fon vardır. Bu fonlar büyük tutarlı paraları ellerinde bulundurur. Bunlar bazen nitelikli yatırımcılara aittir. Genellikle de faaliyet gösterdikleri ülkelerdeki halkın tasarruflarıdır.

Bu fonlar kurulurken tasarruf sahiplerini tatmin etmek üzere sadece belirli reytingin üzerinde kredi derecesi bulunan ekonomilere yatırım yapılacağını esas sözleşmelerine yazarlar. Böyle bir kaydı esas sözleşmesinde bulundurmayan fonlar da vardır ancak bunlar azdır. Bu nedenle yatırım yapılabilir ülke kriteri gelişmiştir. Reyting şirketleri belirli bir bedel karşılığında imzaladıkları sözleşmeler üzerinden hizmet verirler. Bunlar ekonomi için bir reyting hesaplarlar. Ekonominin aktörleri olan borçlanıcılar içinse genellikle ekonomi için hesaplanan reytingin bir altındaki notu atarlar.

Türkiye’ye ekonomik darbe vurmak üzere reyting şirketleri bu kapsamda yıllardır kullanılmaktadır. Hatta reyting şirketleri hizmet ettiği amaç için Türkiye’yi yeri geldiğinde olduğundan yüksek reytingli de gösterebilirler. Bugüne kadar çıkarları bu yönde gelişmemiştir. Ancak kararlarının tamamen subjektif olduğunu ortaya koymak üzere bunu belirtmek istedim. 

Türkiye’de darbe girişimin başarısız olduğu anlaşılır anlaşılmaz ekonomik darbe harekete geçirilmiştir. Önce wikileaks üzerinden propaganda başlamış gece gece milletin canı irmik helvası çektirilmiştir. Wikileaks’in helvası yenirken S&P harekete geçmiş darbe girişiminin sonucu ortaya çıkmadan not indirimi kararı aldığını açıklamıştır. S&P ile ülke olarak sözlememiz yoktur ancak ekonomik aktörlerimizin birçoğu ekonomik ilişkileri nedeniyle bu kuruluşa reyting hesaplatmak durumundadır ve bu aktörlerimizin borçlandığı veya yatırım aldığı bir çok fon bu kuruluşun reyting notunu referans almaktadır. Borçlanma maliyetleri üzerinde bu reytingler etkilidir.

S&P Mayıs 2016’da reyting notumuzu sabit tutmuş ancak görünümü negatiften durağana yükseltmişti. Bu hali ile dahi S&P’nin Türkiye notu yatırım yapılabilir seviyenin bir not altında kalmıştı. Şimdi notumuzda aşağı yönlü oynamanın bir etkisi olmadığını anlamışınızdır. Hedef yatırımcıların psikolojisine yöneliktir.

Yatırımcının çıkması amaçlanmaktadır. Yatırımcının çıkması 60 milyar dolar civarı cari açığını beslemek durumunda olan Türkiye için kötü haber demektir. Peki yatırımcı çıkabilir mi?

Şu anda Türkiye’de yatırımı bulunanlar en iyi ihtimal ile 2.9 TL/USD seviyesinden giriş yapmışlardır ki çoğunun giriş kuru bu seviyenin altındadır. 2.75 TL/USD ortalama seviyesinden girdiklerini düşünelim. 100 bin USD ile geldilerse 275 bin TL satın almışlardır. Bu tutarla BIST’te yatırım yapmış olsalar şu anda zarar  durumundadırlar. Zararlarının BIST’ın sene başından bu yana kaybı yoktur Nisan başından bu yana ise %18 civarı kaybı vardır. Ortalama %10 zararda olduklarını farz edersek göre paraları bugün itibariyle 245 bin civarıdır. Şimdi çıkmak için paralarını alıp USD’ye çevirmek istediklerini düşünürsek 3,075 seviyelerinden 80 bin USD paraları olduğu ortaya çıkar. Bu durum yatırımıcıların psikolojinin zarara ragmen bozulamayacağını açıklar.

Ekonomik darbe fitilini yakmışlardır ancak asıl olan önemli psikolojik etkili reytinglerden çok yatırım yapılabilir seviyenin üzerinde reytingi bulunan derecelendirme kuruluşlarının kararlarının fon yönetimlerini bağlayıcılığıdır. Bu kuruluşlar ekonomik darbenin tarafı olurlarsa bir takım fonlar zarara rağmen esas sözleşmeleri gereği çıkmak zorunda kalacaklardır. Bu kırılganlığı denemek isteyebilirler. Bu halde Türkiye 20 milyar USD civarı finansman sağlayarak cari açığını sürdürebilir.

Reyting kuruluşlarının yanında ekonomik saldırının başka tarafları da ortaya çıkacaktır. Venezüela örneği başarısız darbe sonrası ekonomik darbe geliştirmeye çalıştıklarını göstermektedir. Kurtuluş katma değer üretmektedir. Yani yatırımları artırarak üretim yapmaktır. 

Hükümetimiz yatırımları artırıcı tedbir ve önemleri almak konusunda kararlı duruşunu göstermiştir. İlave teşvikler bu süreçte ekonomimizi güçlendirecektir.  Üretmeden refahı yaymamız mümkün değildir. Refahı yaymadan halkın ekonomik problemler karşısında ezilmesini önleyemeyiz. Ekonomik darbe girişimleri, çaresiz bırakılan halkı etkileyerek iktidarı ele geçirmenin etkili bir yöntemi olarak kullanılmaktadır. Devletimiz bu konuda tedbirler almalı ve milletimiz tasarruflarla ilgili olan tebdirleri önemsemelidir. 

Yazarın Diğer Yazıları
20 May 2020 Çarşamba
16 May 2020 Cumartesi
28 Nis 2020 Salı
21 Nis 2020 Salı
15 Nis 2020 Çarşamba
04 Nis 2020 Cumartesi
10 Tem 2019 Çarşamba
28 May 2019 Salı
21 May 2019 Salı
14 May 2019 Salı
07 May 2019 Salı
30 Nis 2019 Salı
25 Nis 2019 Perşembe
16 Nis 2019 Salı
10 Nis 2019 Çarşamba
02 Nis 2019 Salı
27 Mar 2019 Çarşamba
28 Kas 2016 Pazartesi
24 Kas 2016 Perşembe
11 Kas 2016 Cuma
24 Eki 2016 Pazartesi
06 Eki 2016 Perşembe
14 Tem 2016 Perşembe
10 Haz 2016 Cuma
02 Haz 2016 Perşembe
23 May 2016 Pazartesi
18 Nis 2016 Pazartesi
11 Nis 2016 Pazartesi
21 Mar 2016 Pazartesi
10 Mar 2016 Perşembe
17 Şub 2016 Çarşamba
04 Şub 2016 Perşembe
27 Oca 2016 Çarşamba
25 Oca 2016 Pazartesi
21 Oca 2016 Perşembe
Piyasa
Hisse Yön Son Fark Saat
BIST100 106.177 1,17 10:16
BIST50 98.626 0,67 10:18
BIST30 123.341 1,40 10:16
Dolar 6,7865 0,19 10:31
Euro 7,4675 0,17 10:36
İngiliz Sterlini 8,3279 0,32 10:36
Gram Altın 375,3 0,84 10:31
Çeyrek Altın 601 0,84 10:31
Yarım Altın 1201 0,84 10:31
Cumhuriyet Altını 2108 0,38 12:42
Döviz Çevirici
Türk Lirası
Amerikan Doları
Euro
İsviçre Frangı
Yen
İngiliz Sterlini
Serbest piyasa verileri kullanılarak hesaplanmaktadır.
BİST endeksleri, haberler, Kapalıçarşı, uluslararası parite verileri eşanlı olarak verilmektedir. BİST isim ve logosu ‘’Koruma Marka Belgesi‘’ altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BİST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BİST’e ait olup, tekrar yayınlanamaz.
SPK’nın 22 Nisan 2002 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan tebliği uyarınca yayımlanması istenen uyarı; ‘’Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler, mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi, beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir’’
Yeni Medya Elektronik A.Ş