Monopson Perakende Piyasası / Yusuf DİNÇ

Yusuf DİNÇ

Monopson Perakende Piyasası

Türkiye’de son dönemde perakende tarafta bir takım monopsonumsu yapılar oluşmaya başladı. İlk başlarda uygun maliyetle ürün sunan bu kurumlar binlerce mağazaya ulaşan ağlarıyla tüketici nezdinde fiyat benchmarking için temel referans noktasını oluşturdular.

Erişilebilirlikleri, standart geliştirmiş olmaları ve güçlü marka imajlarıyla avantajlar sunan bu kurumlar bir taraftan da monopsona yaklaştıkça sistemik risk unsuruna dönüşmeye başladılar. Zaten piyasada monopson güce ulaşılması her zaman kapitalist sistemik risk unsurudur. Monopson tek alıcılı piyasa demektir. Başka bir deyişle tüm satıcıların tek bir alıcısı olduğu durumdur. (Bugünün standartlarında makul bir portföy dağılımını bozan her firma böyledir denebilir.) Bu durum monopsonun başarısızlığı halinde sistemin bütününü içine çekecek bir girdap oluşturur. Başarılı bir müşteri portföy dağılımı sağlamak imkansızlaşır. Monopson giderse büyük ihtimalle dayanabilen kalmayacağından herkes gider.

Hele de piyasalar bizdeki gibi kredili (açık hesap) çalışıyorsa, işler sıkışmışsa, bir de şeffaflık sorunu varsa 3-5 satın almacının yanlış/keyfi/metodolojik olmayan kararları satıcı firmaları uçuruma sürükleyebilir. Bir de sipariş geçileceğine dair bir sinyalle firmalar tüm üretim ve finansman maliyetlerine katlandırılıp stok oluşturtulup aylardır siparişin geçilmesi beklenirse, yandı gülüm keten helva. Zaten malı 120 günle alacaksın iç iskontolayacaksın 4 ay çarpı 4 hafta kadar çevireceksin bir de savruk olacaksın kabul edilir değildir. (Üstüne bir de Sermaye Piyasası Kurumunca izahnamelerin onaylanıp bono ihracına çıkacaksın.)

Böyle giderse bu millet bakkalları mumla arayacak! Piyasada hangi sektör olursa olsun vadeli (kredili) alım yapanlara dönük hükümetin bir şeffaflık politikası geliştirmesi şart görünmektedir. Bunların mali tablo sunma şartı yanında kredi kayıt bürosu kayıtlarının açılması elzemdir. Bu tip firmaların ihraç yapsın yapmasın halka açık sayılması dahi gereklidir. Yoksa vadeli satış Türkiye’de geri dönüşsüz biçimde bitecektir. Biterse bu sefer gayrisafi yurt içi hasıla içinde oluşturulan vadeli hacim dönüşsüz biçimde güçlü tutulması imkansız bir hale gelecektir.

Bist Endekleri, haberler, kapalıçarşı, uluslararası parite verileri eşanlı olarak verilmektedir. BİST isim ve logosu "Koruma Markası Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BİST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BİST'e ait olup, tekrar yayınlanamaz. SPK'nın 22 Nisan 2002 tarihli resmş gazete'de yayınlanan teliği uyarınca yayımlanması istenen uyarı ; "Burada Yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çevresinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler, mali durumunuz ile risk ve getiri tercihleriniz uygun olmayabilir. Bu nedenle isadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi, beklentinize uygun sonuçlar doğurmayabilir."